ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΔΗΜΟΥ ΚΥΜΗΣ- ΑΛΙΒΕΡΙΟΥ (4ος αι. μ.Χ. – 1833μ.Χ.)

       Η σπουδαία στρατηγική θέση της Εύβοιας και η γεωλογική της σύστασή της ήσαν καθοριστικές για την ανάπτυξη της ανθρώπινης δραστηριότητας στο νησί ανέκαθεν. Ιδιαίτερα για το κεντρικό του τμήμα, που ήταν  το πιο πυκνοκατοικημένο και πιο πλούσιο. Το τμήμα αυτό του νησιού προσδιορίζεται εντός των γεωγραφικών -διοικητικών ορίων του Δήμου Κύμης-Αλιβερίου, όπως αυτά καθορίστηκαν με τη νέα αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης (Πρόγραμμα Καλλικράτης Ν.3852/2010).

      Στο κομμάτι αυτό της Εύβοιας φαίνεται πως υπήρχε συνεχής ιστορική παρουσία και δράση τόσο κατά την Αρχαιότητα όσο και κατά τη διάρκεια της μακράς περιόδου του Μεσαίωνα που ακολούθησε. Πλήθος  μνημείων κυρίως  ναοί και οχυρώσεις (πύργοι-κάστρα) στέκουν όρθια ακόμα, προκαλώντας τον επισκέπτη να τα επισκεφτεί.

      Όλοι οι ερευνητές που ασχολήθηκαν με τη μελέτη των μεσαιωνικών μνημείων της περιοχής συγκλίνουν σε μια κοινή διαπίστωση: Κατά την διάρκεια του Μεσαίωνα , στην περιοχή που προσδιορίζεται από τη νοητή γραμμή Αλιβερίου- Κύμης (σημερινά όρια του δήμου Κύμης- Αλιβερίου) χτίστηκαν και διακοσμήθηκαν εσωτερικά εκκλησίες και καθολικά μονών, κάστρα και πύργοι με σαφώς μεγαλύτερη πυκνότητα από την υπόλοιπη Εύβοια. Είναι χαρακτηριστικό π.χ. ότι κατά τον 13ο και 14ο  αιώνα (Φραγκοκρατία), χτίζονται και διακοσμούνται, με τοιχογραφίες υψηλής τέχνης στο σύνολο του νησιού 11 εκκλησίες οι 10 εκ των οποίων(!) βρίσκονται στο κεντρικό τμήμα του νησιού, στα σημερινά όρια του δήμου Κύμης-Αλιβερίου.

      Η κατάληψη της Εύβοιας από τους Φράγκους δεν επηρεάζει την άνθηση της καλλιτεχνικής παραγωγής. Αντιθέτως την ενθαρρύνει. Το ίδιο και κατά τη Μεταβυζαντινή περίοδο (Τουρκοκρατία) που ακολούθησε (1470-1833). Πλήθος ναών χτίστηκαν με εξαίρετο τοιχογραφικό διάκοσμο κάτω από τις δύσκολες συνθήκες καταπίεσης που η Πύλη είχε επιβάλει.

      Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας (1204-1470) οι Σταυροφόροι κατακτητές χτίζουν νέα οχυρά ή ανακατασκευάζουν παλαιότερα, δημιουργώντας έτσι ένα αμυντικό δίκτυο (κάστρα-πύργοι),  με οπτική επαφή μεταξύ τους. Από αυτά τα περισσότερα βρίσκονται συγκεντρωμένα στην κεντρική Εύβοια στην ίδια με την ως άνω περιοχή.

      Το φαινόμενο αυτό της πύκνωσης δηλαδή ναών και οχυρώσεων στην κεντρική Εύβοια τον Μεσαίωνα, οφείλεται κυρίως στους παρακάτω λόγους:

α) Η περιοχή του κεντρικού τμήματος του νησιού (Δήμος Κύμης-Αλιβερίου) είναι ακόμα και σήμερα η πιο εύφορη και πιο πυκνοκατοικημένη περιοχή της Εύβοιας

β) Στον  πυρήνα της κεντρικής Εύβοιας, υπήρχαν από τα παλαιοχριστιανικά χρόνια (4ος-8ος αι.) οι επισκοπές Αυλώνος και Πορθμού με μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και έκφραση του ορθόδοξου φρονήματος. Έτσι εξηγείται  η πληθώρα των τοιχογραφημένων εκκλησιών στην περιοχή.

γ) Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας (1470-1833 μ.Χ.) η ανοικοδόμηση εξαίρετων ναών με τοιχογραφικό καλλιτεχνικό διάκοσμο διατηρήθηκε το ίδιο ανθηρή.

Αυτή την άνθηση της ναοδομίας και της καλλιτεχνικής αγιογραφίας ας την θεωρήσουμε έκφραση και μετουσίωση της “αποσταμένης ελπίδας” και του πόθου για λευτεριά του σκλαβωμένου Ευβοιώτη.

       Το Τοπικό Τμήμα Αλιβερίου της Εταιρείας Ευβοϊκών Σπουδών μέσα από ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα δράσης, συγκέντρωσε και κωδικοποίησε κάτω από την συνεχή καθοδήγηση του Προέδρου της Εταιρείας Ευβοϊκών Σπουδών Χαρ. Φαράντου , το σύνολο των Μεσαιωνικών μνημείων του δήμου Κύμης-Αλιβερίου, πραγματοποιώντας επιτόπου ερευνητικές επισκέψεις σε όλα. Έγινε λήψη των συντεταγμένων τοποθεσίας και φωτογράφιση, έτσι ώστε να τοποθετηθούν επακριβώς στον παρόντα χάρτη, κάνοντάς τον εξαιρετικά χρηστικό, αφού ο κάθε ενδιαφερόμενος θα μπορεί εύκολα με την χρήση της σύγχρονης ψηφιακής τεχνολογίας-ακόμη και με κινητό τηλέφωνο-εισάγοντας τις συντεταγμένες των μνημείων- να τα επισκεφθεί. Κατεγράφησαν και κατηγοριοποιήθηκαν εξήντα (60) μεσαιωνικά μνημεία, εκ των οποίων σαράντα πέντε (45) βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες και καθολικά μονών, και δέκα πέντε (15) Φράγκικα κάστρα και πύργοι της Υστεροβυζαντινής περιόδου (Λατινοκρατίας).

       Χρησιμοποιήθηκε στον χάρτη ιδιαίτερη χρωματική επισήμανση για κάθε κατηγορία ενώ σε ειδικό πίνακα των μνημείων αναγράφονται τα κύρια χαρακτηριστικά τους καθώς και οι συντεταγμένες θέσεως φ και λ. όλων.

       Η παρούσα καταγραφή ας είναι το πρώτο σημαντικό βήμα για την συνολική τεκμηρίωση του τεράστιου αυτού πολιτιστικού αποθέματος, που αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα για το δήμο μας. Είναι δε, επιτομή και αναπόσπαστο μέρος των ερευνητικών -επιστημονικών εργασιών που σχεδόν για όλα έχουν δημοσιευθεί από εξαίρετους μελετητές. (Χαράλαμπος Φαράντος, Γεώργιος Δημητροκάλλης, Μελίτα Εμμανουηλ, Αναστάσιος Ορλάνδος, Δημήτριος Τριανταφυλλόπουλος, Ιερώνυμος Λιάπης, Ανδρέας Ιωάννου, Γιάννης Αναστασόπουλος, Ευάγγελος Ρούσσος, Νίκος Καλογερόπουλος, Παντελής Ζωγράφος).

      Τα 60 αυτά μνημεία, συνθέτουν μια ενιαία Τοπική Πολιτιστική Διαδρομή με τίτλο: «Μεσαιωνικά Μνημεία Δήμου Κύμης Αλιβερίου» που θα συνδεθεί με το πλησιέστερο κόμβο της μεγάλης Πολιτιστικής Διαδρομής «ΟΙΔΙΠΟΥΣ», η οποία υλοποιείται ήδη από την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας με πρόταση του σωματείου «ΔΙΑΖΩΜΑ» και του προέδρου του Σταύρου Μπένου. Δίδεται έτσι προτεραιότητα στην ενίσχυση της  κοινωνικής, οικονομικής και περιβαλλοντικής τοπικής ανάπτυξης, με έμφαση στην  πολιτιστική κληρονομιά, τα μνημεία, τον τουρισμό, την αγροδιατροφή κ.ά. Τα μνημεία συνδέονται με την πραγματική οικονομία και εξασφαλίζουν την δια βίου συνεχή τους ανάδειξη και εξωστρέφεια με τεράστια οφέλη για τον τόπο και την κοινωνία.

     Για την έκδοση του αντίστοιχου ενημερωτικού τετράπτυχου φυλλαδίου, ευχαριστίες οφείλω  στους Δημήτρη Γκιζελή και  Σοφούλη Λύκο για τη συμμετοχή τους στην ομάδα εργασίας, ενώ για την κατασκευή της παρούσας ιστοσελίδας και την ψηφιοποίηση του χάρτη, ένα μεγάλο ευχαριστώ  στον Θοδωρή Κωλέτση. Τέλος, ευχαριστώ τον αρχαιολόγο κύριο Μιχάλη Γκινάλα και τον κύριο Μανώλη Μαραγκουδάκη για τη χορηγία της έκδοσης.

 

 

Έκδοση φυλλαδίου και ιστότοπου:                                                                                                    Αλιβέρι Οκτώβρης 2021
Τοπικό Τμήμα Αλιβερίου της Εταιρείας Ευβοϊκών Σπουδών                                                    Γιώργος Τζάνης
Γενική επιμέλεια : Γεώργιος Τζάνης                                                                                                  Πρόεδρος Τ.Τ.Α. της Ε.Ε.Σ.

Κείμενα ιστοσελίδας: Γεώργιος Τζάνης-Δημήτρης Γκιζελής
Κατασκευή ιστοσελίδας: Θοδωρής Κωλέτσης
Ομάδα μελέτης, τεκμηρίωσης και φωτογράφησης:
Δημήτριος Γκιζελής, Γεώργιος Τζάνης και Σοφούλης Λύκος.

 

error: Content is protected !!