Η «Μεταμόρφωση του Σωτήρος» ή «ΑγιαΣωτήρο» στον Αγ. Λουκά

Η «Μεταμόρφωση του Σωτήρος» ή  «ΑγιαΣωτήρο» στον Αγ. Λουκά

Το εκκλησάκι αυτό βρίσκεται στα Β.Α. του Αγ. Λουκά, μετά την τοποθεσία «Αφηλέου» (αφή ελαίου-άναμμα λαδιού), την ερμήνευαν οι παλαιότεροι. Πολλοί υποστηρίζουν ότι είναι καθολικό ομώνυμης Μονής, στοιχείο που επιβεβαιώνει α) το τεκμήριο που καταθέτουν οι κάτοικοι του Αγ. Λουκά στην δικαστική διαμάχη του 1833-1839 για την ιδιοκτησία του χωριού τους, υποστηρίζοντας ότι «Το επισυναπτόμενο υπό στοιχείου Α ταπίον γεγραμμένο το 1124 έτος οθωμανικό, (1710 μ.χ.) υπογεγραμμένο και σφραγισμένο παρά δεκατριών Σπαχίδων ως φαίνεται επιβεβαιεί ότι οι κάτοικοι του χωρίου Αγ. Λουκάς δεν ήσαν ανδράποδα τινός αλλ’ ότι αυτοί οι ίδιοι ήσαν ιδιοκτήτες του χωρίου των, προς ούς ο Καπουδάν πασάς, επώλησε τόπον όν εξουσίαζε και μέρος χωραφιών εις το αυτό χωρίον ον και αυτοί έπειτα επώλησαν εις το μοναστήριον του Σωτήρος το οποίον τα κατέχει μέχρι της σήμερον.» β) τα υπέρ αιωνόβια ελαιόδεντρα δίπλα στο ναό των οποίων η περίμετρος ξεπερνά τα 10 μέτρα, (Εικ 1,Εικ 2), καθώς γ) τα σπασμένα κεραμίδια στο γύρω απ’αυτήν χώρο, και ένα πλήθος από μεγάλες πέτρες που ξεθάβει ακόμα η μηχανική άροση, στο πλάτωμα δεξιά του ναού.

Ερείπια κτισμάτων θυμούνται οι παλαιότεροι γύρω από την εκκλησία και πολλά ανθρώπινα οστά, καθώς και μια μυλόπετρα στο κοντινό ρέμα. Ο ναός είναι Σταυρεπίστεγος μονόχωρος και ορθογώνιος.(Εικ 3,Εικ.4) Πάνω από την αψιδωτή είσοδο είναι τοποθετημένη μαρμάρινη πλάκα που αναφέρεται στην ανακαίνιση του ναού, δεξιά και αριστερά της πλάκας αυτής υπάρχουν εντοιχισμένα μαρμάρινα κομμάτια πιθανόν από το βυζαντινό ναό του Αγ.Λουκά καθώς και ένα πώρινο κομμάτι με εξαίρετο ανάγλυφο (Εικ 5). Παρότι σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του εσωτερικού είναι ασβεστωμένο (Εικ 6),ο Παντελής Ζωγράφος που επισκέφτηκε τον ναό αναφέρει «Η τέχνη των τοιχογραφιών του ναού τούτου μετρία και χωρίς κανένα ενδιαφέρον»,ενώ ο Ν.Δ. Καλογερόπουλος έγραψε πως «ο ναός έχει σχήμα σταυρεπίστεγον, και είναι πλήρης τοιχογραφιών του ΙΣΤ’ αιώνος τέχνης μεταβυζαντινής μεν αλλ’εξαιρέτου.»

Από τις αγιογραφίες που έχουν διασωθεί ολόκληρες ή τμήματά τους ξεχωρίζουν : Στο δυτικό τοίχο, «ο χορός των γυναικών». «οι Άγιοι Πάντες» και «η τιμωρία του άφρονος πλουσίου»(Εικ 7,8,9).

Στο νότιο τοίχο «η Βαϊοφόρος» , «η Έγερση του Λαζάρου» και από κάτω οι Άγιοι Μερκούριος, Μηνάς, και Αντώνιος.(Εικ 10,11,12) Στον κύλινδρο της εγκάρσιας καμάρας διασώζεται η μορφή του «προφ. Γεδεών» (Εικ 13). Στο βορινό τοίχο μόλις διακρίνεται η παράσταση της «Σταύρωσης»(Εικ 14). Στο ιερό (βορινό τμήμα) διατηρούνται αρκετές παραστάσεις,(Εικ 15,16,17).

Στο νότιο τμήμα του ιερού μορφές Ιεραρχών «Αγ.Γρηγόριος» κ.α.(Εικ 18,19,20). Στο κυλινδρικό τμήμα του ιερού διασώζονται διάφορες παραστάσεις(Εικ 21,22,23).