ΟΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ

 

ΟΣΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΑΓΙΟΣ ΛΟΥΚΑΣ

Ο Ιερός ναός  Αγίου Λουκά, είναι το επίκεντρο αρχαιολογικού  χώρου που εκτείνεται περιμετρικά 50 μέτρα επί  πλέον  της υπάρχουσας περιτοίχισης του προαυλίου του ναού.   Στα σπλάχνα του κρύβεται όλη η ιστορία του χωριού, με συνεχή κατοίκηση από τον 4ο αιώνα π.Χ., με το  ναό του Ασκληπιού και το αρχαίο πηγάδι, με τις εξαγνιστικές και θεραπευτικές ιδιότητες, καθώς και τις αρχαίες στοές για την κατάκλιση των ασθενών.

 Το 1892 ο Adolf  Wilhelm σε άρθρο του αναφέρει ότι «εν έτη 1954 ο A. Baumeister  εύρεν εν Αγίω Λουκά Αλιβερίου  μεγάλην επιγραφήν επί  λευκού μαρμάρου υπό τα ερείπια  βυζαντινής  εκκλησίας ωκοδομημένης  εξ αρχαίων λίθων» μετά πολλάς αναζητήσεις  ανεύρον την στήλην ταύτην εν τω εκκλησιδίω Αγ. Τριάς  χρησιμεύουσα ως υποστήριγμα ξύλινου στύλου». Το ψήφισμα αυτό περιέχει διατάξεις  περί της πομπής και της θυσίας κατά την εορτήν του Ασκληπιού.

 ἡ θυσία καὶ ἡ πομπὴ γένηται τῷ Ἀσκληπιῷ · καθιστᾶν δὲ τὰς   παῖδας ἢ τοὺς παῖδας μὴ ἔχειν καταγράψα……..                                                                                                     ὅπως εἰδῶσιν οἱ ἀεὶ γ[ιν]όμενοι ἱεροποιοὶ τὰς [ἀεὶ συμπεν]-    [ψ]ούσας καὶ τ[οὺς ἀεὶ συμπεπομφ]ότας τῶμ παίδω[ν, ἀπογρ][άψ]αι                                                               τὰ ὀνό[ματα αὐτῶν ἐν] λευκώματι τοὺς εἰρημένους ἱερ]  [οποι]οὺς τ[…   καὶ στῆσαι ἐ]ν τῷ ἱερῷ τοῦ Ἀσκληπιο[ῦ].

Εκεί  πάνω σ’ αυτό το πηγάδι χτίζεται αργότερα ο ναός των Αγ. Αναργύρων –όπου  ο Όσιος Λουκάς ο Στειριώτης (896-953 μ.Χ.), γνωστός για το θεραπευτικό του χάρισμα   «ησκήτευσε εντός καλύβης επί τριετίαν εις το μέρος ένθα εκτίστη ο ναός»,   και έτσι συνεχίζεται το θεραπευτικό έργο του αγιασμένου φρέατος, μέχρι το 1014. Η ανάγκη για το χτίσιμο του νέου ναού μεταφέρει το ναό των Αγ.Αναργύρων στη σημερινή θέση «Αγίασμα», και έτσι χτίζεται εδώ το 1014, πάνω στο αρχαίο πηγάδι, από τους Αυτοκράτορες του Βυζαντίου αδελφούς Βασίλειο Β’ (Βουλγαροκτόνο) και Κωνσταντίνο Η’,  ένας περικαλλής ναός αφιερωμένος στον Όσιο Λουκά, όπως αυτό αναφέρεται στη διασωθείσα επιγραφή    «άμα τη εν Χριστώ συνοδεία βασιλέων Βασιλείου και Κωνσταντίνου έτους SΦΚΒ ινδικτιώνος ΙΒ” (=1013/1014).»                                                                                                                                                                      Όπως αναφέρει  η προφορική παράδοση  «η εκκλησία  είχε κουμπέ (τρούλο) μαρμάρινες κολώνες ζωγραφιές και ψηλά στον τρούλο τον παντοκράτορα.»

Ο σημερινός ναός του Οσίου.Λουκά, ανακατασκευάστηκε πάνω στη θέση του βυζαντινού  ερειπωμένου ναού του Οσίου Λουκά,   το 1874, από τους κατοίκους του χωριού, σώζοντας την κτητορική επιγραφή με το έτος κτίσεως (Εικ.1).

 Η επιγραφές του βυζαντινού ναού στη νέα προσέγγιση και ανάγνωση από τον καθηγητή Γ.Βελένη μας δίνει τα πάρα κάτω συμπεράσματα: α)o βυζαντινός ναός  αρχικά ήταν αφιερωμένος στους Αγίους Αναργύρους Κοσμά και Δαμιανό  β) μαθητές του Οσίου Λουκά ανακαίνισαν τον ναό  εννέα χρόνια μετά τον θάνατό του (+953) δηλαδή το 962 την εποχή του Ρωμανού Β’ και γ) μισόν αιώνα αργότερα ακολούθησε η  ανακαίνιση , διασκευή ή  ανακατασκευή «εκ βάθρων»,  στα χρόνια της συμβασιλείας Βασιλείου Β’ και Κωνσταντίνου Η’  το έτος  1013/14 (Εικ.2).

  Τα σωζόμενα ανάγλυφα από τον βυζαντινό ναό

 1^ο) Δύο τεμάχια από το «επιστύλιο του τέμπλου» με γλυπτάς παραστάσεις ανθέων. Το ένα ευρίσκεται εις την ποδιάν ενός παραθύρου της δυτικής όψεως  και το άλλο εντός του νάρθηκος (Εικ.3).

2^ο) «δύο κιονίσκοι» προερχόμενοι εκ της ωραίας πύλης, εις το άνω μέρος είναι οκτάγωνοι και κάτω τετράγωνοι εξ ερυθρωπού μαρμάρου, επί της κορυφής των είναι τοποθετημένα τα εκ λευκού μαρμάρου κιονόκρανα με ωραιότατας  αλλ’ ημικατεστραμένας παραστάσεις ανθέων και κύκλων (Εικ.4).

3^ο)Δύο τεμάχια με ανάγλυφους παραστάσεις βυζαντινής τεχνοτροπίας προερχόμενα από τα «υπέρυθρα του ιερού» ευρισκόμενα το ένα στην βάση της επιγραφής ανακαινίσεως και το άλλο  ως βάσις των δύο κιόνων (Εικ.5).

4^ο) Δύο «θωράκια» του τέμπλου  κτισμένα το ένα επί της τριγωνικής μετώπης του μεσαίου κλίτους, και το δεύτερον εις το εξωτερικόν του ιερού βήματος (Εικ.6,Εικ.7).

5^ο)Ένα βυζαντινό ανάγλυφο αρίστης τέχνης έργον του ΙΔ αιώνος τοποθετημένο άνωθεν του ανωφλίου  της εισόδου του Αγ.Αθανασίου( Εικ.8).

6^ο)  «σπουδαιοτέρα πασών, είναι η αναγράφουσα το έτος ανεγέρσεως του βυζαντινού ναού   λαξευμένη επί υποκύανου μαρμάρου  ελλιπής κατά τα δύο άκρα φέρουσα την χρονολογίαν  διά κεφαλαίων βυζαντινών γραμμάτων ΣΤΒΚΒ ΙΝΔ ΙΒ (6522-5508)=1014.»(Εικ.9,10,11).

7^ο) Ανάγλυφα με διάφορα σχήματα και επιγραφές  δυσανάγνωστες, που αφορούν  άλλα στο βυζαντινό ναό  και άλλα  στο ναό του Ασκληπιού (Εικ.12 έως Εικ.28).

Η καταπληκτική ομοιότης καθιστά πιθανή την εκδοχή ότι τα γλυπτά του Οσίου Λουκά μιμούνται ή είναι έργα των ιδίων τεχνητών που λάξευσαν το τέμπλο του Οσίου Λουκά στο Στείρι (Εικ.Στειρι 1, Εικ.Στειρι 2).